Portret van Adrien Proust door Lecomte du Nouÿ — November 2023

In 1971 kwam het portret van Adrien Proust door Jean-Jules-Antoine Lecomte du Nouÿ, als schenking van Suzy Mante-Proust, in de collecties van het Musée Marcel Proust – Maison de Tante Léonie terecht; het behoort ongetwijfeld tot de meesterwerken van dit museum. Een meesterwerk allereerst door zijn picturale kwaliteit — de kunstenaar, onder meer leerling van Gérôme, was een gerenommeerd portrettist —, en een meesterwerk ook door zijn originaliteit: het schilderij zou kunnen doorgaan voor een eerbetoon aan bepaalde zestiende-eeuwse meesters, en dokter Proust wordt hierop afgebeeld in een stijl die aanzienlijk verschilt van de overige bekende portretten van hem.

Ter gelegenheid van de 120e verjaardag van het overlijden van Adrien Proust, op 26 november 1903, wijdt de Société des Amis de Marcel Proust et des Amis de Combray deze brochure aan hem, waarmee de reeks publicaties wordt voortgezet die in 2018 werd ingezet om de werken uit haar collectie voor het voetlicht te brengen. De hier samengebrachte teksten bieden een beter inzicht in het portret en in degene die erop is afgebeeld: een kind uit Eure-et-Loir dat uitgroeide tot een vooruitziende hygiënist en vooraanstaand figuur van de Derde Republiek, wiens invloed op zijn zoon Marcel onmiskenbaar was, en wellicht wederzijds.

Overzicht

Het portret van Adrien Proust door Jean-Jules-Antoine Lecomte du Nouÿ, opgedragen aan zijn model en gedateerd 1885, is een volmaakt voorbeeld van de grote academische schilderkunst van de tweede helft van de negentiende eeuw. Lecomte du Nouÿ (1842–1923), leerling van Signol, Gleyre en Gérôme en winnaar van de tweede grand prix de Rome in 1865, bouwde een loopbaan op tussen portretten, antieke taferelen en herinneringen aan zijn reizen naar het Oosten. Zijn eerste echtgenote, Valentine Peigné-Crémieux, was volle nicht van Jeanne Weil — die later met Adrien Proust zou trouwen —, en de schilder onderhield blijvende banden met de families Crémieux en Weil.

Op het schilderij is professor Proust, gekleed in zijn hoogleraarstoga van de Faculté de Médecine de Paris — zwart en purperrood, met gouden kwast en een vleugje hermelijn —, ten halven lijve afgebeeld, zittend, met een ganzenveer in de hand, gereed om officiële documenten te ondertekenen. Rechts van hem loopt een zandloper leeg. De archaïserende trekken van dit portret met zijn gladde uitvoering, waarvan de attributen hoogst betekenisvol zijn — ganzenveer, geschept papier, raadselachtige zandloper —, doen denken aan de renaissanceportretten uit het midden van de zestiende eeuw.

Het werk werd bewonderd door Marcel Proust, die het in zijn correspondentie omschreef als « si beau portrait de Papa par Lecomte du Nouÿ qui faisait l’admiration de Jacques Blanche ». Na de dood van Robert Proust in 1935 werd het schilderij door diens weduwe Marthe toevertrouwd aan de Académie de Médecine, alvorens het in 1971 door Suzy Mante-Proust aan de Société werd geschonken.

Auteurs en medewerkers

Anne Imbert, secretaris-generaal van de Société des Amis de Marcel Proust et des Amis de Combray en kunsthistorica, beschrijft het portret van Lecomte du Nouÿ door de symboliek en de historische diepgang ervan te ontvouwen, en geeft vervolgens een overzicht van de overige bekende portretten van Marcel Prousts vader.

Jean-Marc Quaranta, van de universiteit van Aix-Marseille, biedt een biografie van Adrien Proust, waarin het parcours wordt geschetst van een kind uit Eure-et-Loir dat uitgroeide tot een gerenommeerd hygiënist en voorloper van de internationale volksgezondheid. Daarnaast presenteert hij twee toespraken die Adrien Proust in 1903 hield, waarin de woorden van de vader herhaaldelijk raakvlakken vertonen met de bekommernissen van de zoon en met de thema's van de latere roman.

Jérôme Bastianelli, voorzitter van de Société des Amis de Marcel Proust et des Amis de Combray, tekent voor de inleiding.

Pyra Wise stelde de uitputtende lijst samen van portretten en foto's van Adrien Proust die als bijlage is opgenomen.

Inhoud

• Inleiding
• Portret van Adrien Proust door Jean-Jules-Antoine Lecomte du Nouÿ
• Adrien Proust, de vergeten vader
• Twee toespraken van Adrien Proust (1903)
• Andere portretten van Adrien Proust
• Bibliografie
• Bijlage: lijst van portretten en foto's van Adrien Proust

Bibliografische gegevens

• Formaat: paperback, 52 pagina's
• ISBN: 978-2-492318-23-8
• Prijs: 9,50 €
• Uitgever: Société des Amis de Marcel Proust et des Amis de Combray
• Wettelijk depot: november 2023