← Alle ontmoetingen
Rencontre des Amis de Marcel Proust

Pierre Lemaitre: „Mijn romans zijn het autowoordenboek van mijn lectuur”

14 november 2026 · Maison de Tante Léonie, Illiers-Combray

Op uitnodiging van de Société des Amis de Marcel Proust, in het kader van haar reeks ontmoetingen met winnaars van de Prix Goncourt, sprak Pierre Lemaitre over zijn ontdekking van het werk van Marcel Proust, over wat hij in zijn eigen romans aan de schrijver ontleent, over zijn opvatting van populaire literatuur, over zijn ervaringen met film en over de omstandigheden van zijn Prix Goncourt. Een gesprek vol humor, herinneringen en genegenheid voor een schrijver die hij inmiddels als een „kantoorcollega” beschouwt.

Jérôme Bastianelli — Goedemiddag allemaal, en welkom in de Maison de Tante Léonie. Ik ben echt heel blij dat u vandaag zo talrijk bent gekomen voor deze ontmoeting met Pierre Lemaitre. Ze maakt deel uit van een reeks die we iets meer dan een maand geleden zijn begonnen, ter herinnering aan de Prix Goncourt die Marcel Proust in 1919 kreeg voor À l’ombre des jeunes filles en fleurs. We wilden winnaars van deze prijs uitnodigen om ons te vertellen over hun werk en in het bijzonder over hun verhouding tot dat van Proust. Ik dank Pierre Lemaitre van harte dat hij onze uitnodiging heeft aanvaard, en ook voor de belangstelling die hij heeft voor onze vereniging, waarvan hij al verscheidene jaren lid is. Voordat we aan ons gesprek beginnen, wil ik alleen nog zeggen dat Pierre na afloop zijn boeken zal signeren, in de oranjerie van de tuin.

Na enkele welkomstwoorden van Olivier Bariéty, burgemeester van Illiers-Combray, neemt Pierre Lemaitre het woord.

Pierre Lemaitre — Ik ben niet erg trots dat ik hier ben! Toen Jérôme Bastianelli me vroeg te komen, moest hij echt aandringen. Omdat hij een vriend is en deze vereniging me na aan het hart ligt, heb ik me opgeofferd. Maar in het huis van Proust over Proust komen praten, voor een gezelschap van proustianen, is al intimiderend genoeg. En toen ik hoorde – vooraf had niemand het me natuurlijk verteld – dat Jean-Yves Tadié aanwezig zou zijn, ben ik bijna weer vertrokken! Ik ben zo bang om me belachelijk te maken dat ik u, als dat gebeurt, nu al bedank om het niet al te uitbundig te laten blijken. Ik vraag u dus om wat mededogen voor het komende uur. Volgens mij kunt u het ergste verwachten!

Jérôme Bastianelli — We zullen proberen welwillend te zijn, reken maar! Mijn eerste vraag is dezelfde die ik Laurent Mauvignier stelde toen hij een paar weken geleden kwam: hoe hebt u Proust ontdekt? Ik ken uw antwoord al, want u hebt het zo vriendelijk willen vertellen in ons boek Proust pour la première fois. Maar misschien heeft nog niet iedereen hier dit naslagwerk in de kast staan…

Pierre Lemaitre — Ik denk dat veel lezers een heel precieze herinnering bewaren aan de omstandigheden waarin ze bepaalde boeken hebben ontdekt. Ik herinner me in elk geval heel goed de dag waarop ik De drie musketiers ontdekte, en die waarop ik La Recherche ontdekte. Ik had een enorm voordeel: ik ontdekte Proust voordat iemand me vertelde dat hij moeilijk was. Ik wist het dus niet! Ik was een heel jonge man en woonde in Bondy, in Seine-Saint-Denis. Ik zie mijn kamer nog precies voor me, het bed, het raam aan mijn linkerhand. Ik weet niet meer hoe ik aan Un amour de Swann als pocket was gekomen. Ik begin te lezen, in bed, en vanaf de eerste zinnen, die ons de salon van de Verdurins binnenvoeren, ben ik gegrepen. Alles lijkt me buitengewoon gemakkelijk. Er is meteen een wahlverwandtschaft waarvan ik de aard niet goed begrijp.

Ik leg het boek neer en zeg tegen mezelf: ik moet La Recherche kopen. De volgende dag ga ik de delen van de Pléiade kopen. Dat was een enorme uitgave voor mij. Ik had praktisch geen geld; ik bezat misschien een of twee Pléiade-delen die ik cadeau had gekregen, maar dit ging absoluut boven mijn middelen. Toch heb ik La Recherche gekocht en in één ruk uitgelezen.

Ik heb sindsdien gehoord dat je ongeveer honderddertig uur nodig hebt om haar hardop voor te lezen, in de versie die André Dussollier en de andere acteurs hebben opgenomen. Ik heb er waarschijnlijk twee keer zo lang over gedaan! Ik bewaar in elk geval een heel levendige herinnering aan de schok die deze ontdekking was.

Jérôme Bastianelli — Het was dus een schok in uw leven als lezer, maar Proust heeft ook een rol gespeeld in uw leven als romancier. U vertelde me bij de voorbereiding van dit gesprek dat u bepaalde verteltechnieken aan Proust hebt ontleend. Ook staan er in uw boeken namen van personages die lezers van La Recherche herkennen. Laten we misschien met die verhaaltechnische ontleningen beginnen.

Pierre Lemaitre — Ik heb technieken aan Proust te danken, maar ik heb ze aan zoveel mensen te danken! Kort gezegd zou ik zeggen dat mijn romans het autowoordenboek van mijn lectuur zijn. We zullen het straks misschien hebben over populaire literatuur, een etiket dat ik sinds mijn Prix Goncourt heb opgeëist. Maar je moet toegeven dat Lemaitre en Proust nogal een vreemd koppel zijn! Als Laurent Mauvignier zegt dat Proust veel voor hem heeft betekend, verbaast niemand zich. In mijn geval is het verrassender: ik schrijf avonturenromans.

Ik heb van Proust geen lessen in narratologie geleerd. Maar sommige passages hebben zo’n indruk op me gemaakt dat ze me vanzelf weer te binnen schieten als ik schrijf. Vanochtend nog vond ik in mijn hotelkamer een passage uit Couleurs de l’incendie terug. Die was geïnspireerd door een scène aan het eind van Le Côté de Guermantes, die waarin Swann de hertogin vertelt dat hij ernstig ziek is en haar niet naar Italië kan vergezellen. Oriane is verbijsterd. Ze weet niet meer wat ze moet doen. Ze vindt in haar repertoire van gedragingen uit de beau monde niet het gedrag dat bij de situatie zou passen.

Die besluiteloosheid had grote indruk op me gemaakt. In Couleurs de l’incendie heb ik een natuurlijk heel andere scène bedacht. Een jongetje van een jaar of tien springt op de dag van de begrafenis van zijn grootvader van de tweede verdieping op diens doodkist. In het volgende hoofdstuk moeten de gevolgen van dit voorval worden afgehandeld. De kist zit onder het bloed, de begrafenis wordt onderbroken. Ik wilde dat de ceremoniemeester in dezelfde staat van ontreddering verkeerde als de hertogin de Guermantes. Hij is zo van slag door deze catastrofe, die al zijn beroepsgewoonten overhoopgooit, dat hij er uiteindelijk aan sterft. Hij is in zekere zin de Vatel van de uitvaartbranche!

Toch is mijn tekst geen imitatie van Proust, laat staan een parodie. Maar een literaire situatie die indruk op me had gemaakt, heeft me jaren later een manier van vertellen aangereikt. Ik geloof dat je, als je een roman schrijft, blootstaat aan een soort onzichtbare „regen”: beelden, woorden, uitdrukkingen, ontmoetingen, boeken. En dat alles komt uiteindelijk weer boven. Een roman is gewoon iets nieuws maken van iets ouds. Ik geloof niet in een inspiratie die uit de hemel valt en die je alleen nog maar op papier hoeft te zetten. Ik geloof, net als Hugo, in transpiratie!

Op een dag beschreef ik in een van mijn romans een cavalerieofficier die zijn hoofd bewoog als een papegaai. Ik vroeg me af waar die papegaai toch vandaan kwam. In mijn persoonlijke kring kom ik er niet veel tegen! Maanden later herinnerde ik me Stephen Crane, in Het rode ereteken, waarin een personage zijn hoofd beweegt als een natte papegaai. Ik was die lectuur helemaal vergeten, maar het beeld was gebleven. Met Proust overkwam me hetzelfde. Herinnert u zich dat restaurant in Balbec, in À l’ombre des jeunes filles en fleurs, waarvan de ruiten hem aan een aquarium doen denken? Op een dag kwam het beeld van het aquarium terug terwijl ik schreef. Dus heb ik Marcel Proust opgenomen in het dankwoord van het boek. Natuurlijk denk ik niet dat Proust auteursrecht heeft vastgelegd op het woord „aquarium”! Maar omdat het beeld van hem kwam, wilde ik hem bedanken.

In die dankwoorden vind je dus Proust, Stephen Crane, maar ook Eddy Mitchell. En waarom niet? Bij het maken van een roman kan een idee dat je uit een lied van Eddy Mitchell haalt precies dezelfde rol spelen als een beeld van Proust. Die lijsten zijn overigens soms verkeerd begrepen. Sommige lezers dachten dat het om mijn literaire voorbeelden ging. Helemaal niet! Er staan zelfs mensen tussen die ik verafschuw! Proust neemt niettemin een bijzondere plaats in. Hij is een van de schrijvers die ik het vaakst citeer.

En toen ik deze ontmoeting voorbereidde, kwam er een geruststellende gedachte bij me op. Eigenlijk hebben Proust en ik iets gemeen: de Prix Goncourt. Ik mag Marcel Proust dus als een kantoorcollega beschouwen! Dat heeft al mijn remmingen weggenomen.

Jérôme Bastianelli — Er zijn ook de namen die u rechtstreeks aan Proust ontleent. Ik heb Alex meegebracht, een misdaadroman die ik bijzonder aanbeveel, met zijn matroesjka’s van spanning: telkens als je denkt het raadsel te hebben opgelost, duikt er een ander op, en dan nog een. Welnu, daarin komen we een Jupien en een Cottard tegen, twee namen die lezers van La Recherche goed kennen. Deze keer kunt u niet beweren dat het onbewust is!

Pierre Lemaitre — Absoluut. In Miroir de nos peines, de derde roman van mijn trilogie over het interbellum, heb ik een hele reeks namen van bijpersonages van Proust overgenomen: Thirion, Gibergue, Buroc, Pipereau, Varenbonde, Burnier, Osler, Bornier, Loiseau, Beaucerfeuil, Aubergeon…

Eigenlijk vind ik het altijd een beetje moeilijk om namen te vinden voor mijn bijpersonages. Voor de hoofdpersonages denk ik lang na. Maar voor de anderen heb ik graag een systeem. Voor deze trilogie had ik tegen mezelf gezegd: ik neem al mijn namen van bijpersonages bij Proust. Ik doe als het ware mijn boodschappen in zijn boeken, dat is handig! Maar dat betekent niet dat er een overeenkomst is tussen het personage van Proust en het mijne. Ik zoek gewoon een naam die past. Als Proust die levert, waarom zou ik dan elders zoeken? Voor de volgende tetralogie heb ik hetzelfde gedaan met Simenon. In de volgorde van mijn bewondering was dat vrij logisch. Mag ik iets zeggen over populaire literatuur? Want het hangt een beetje samen met wat ik net vertelde.

Jérôme Bastianelli — Natuurlijk!

Pierre Lemaitre — Toen ik in 2013 de Prix Goncourt kreeg, verklaarde Bernard Pivot: „We hebben een grote populaire roman bekroond.” Goed, waarom niet, ik ging er geen klacht over indienen! Maar daarna begonnen journalisten me te vragen wat dat was, populaire literatuur. En uiteindelijk ontdekte ik dat ik er een theorie over had, zonder het te weten.

Het grote verschil tussen Proust en mij is dat hij een schrijver is, terwijl ik een romancier ben. Dat onderscheid maakte Raymond Chandler al: een schrijver is iemand die geschriften maakt; een romancier is iemand die verhalen vertelt.

Uiteraard belet dat Proust niet om verhalen te vertellen, noch Lemaitre om soms, heel bescheiden, voor schrijver te spelen. Maar ik hecht vooral aan de ordening van het verhaal. Ik behoor eerder tot de school van Simenon. Mijn opvatting van populaire literatuur is een literatuur die verschillende lezers kan verenigen.

Neem Au revoir là-haut. Een lezer van zestien of zeventien moet het boek letterlijk kunnen lezen, gewoon om te weten wat er met de personages gaat gebeuren. Zoals toen ik Alexandre Dumas las: ik wilde weten wat d’Artagnan zou doen, hoe Edmond Dantès zich eruit zou redden. Dat is de eerste kring, die van het avontuur.

Een tweede lezer, misschien wat ervarener, kan zich interesseren voor de politieke en sociale onderbouw van de roman. Waarom vinden deze soldaten, die hun jeugd hebben gegeven om hun land te verdedigen, hun plaats in de samenleving niet meer terug wanneer ze uit de oorlog komen? Die vraag had Aragon al aan de orde gesteld in Aurélien.

En dan is er een derde kring: die van de lezers die hier een Jupien, daar een Cottard, elders een aan Proust ontleend beeld zullen herkennen. Ze zullen begrijpen dat ik hun een knipoog geef. Dat is voor mij een heel belangrijk schrijfplezier. Want weet u, romancier zou een prachtig beroep zijn als er geen lezers waren! Je brengt achttien maanden door, soms langer, alleen met je personages, zonder te weten wie het boek zal lezen of hoe het zal worden ontvangen. Je moet een beetje obsessief zijn om dat te verdragen. Ik ben heel redelijk obsessief, dus ik red me wel ongeveer! Gedurende al die tijd moet je jezelf dus ook een plezier kunnen doen. En die kleine knipogen horen daarbij. Het is een manier om onbekende vrienden te groeten, mensen die dezelfde boeken, dezelfde emoties hebben gedeeld. We kennen elkaar niet, maar we kunnen elkaar herkennen aan een zin, een beeld, een naam.

In mijn laatste boek heb ik een domheid begaan: ik heb het opgedragen „aan Hugo en Dumas, met genegenheid”. Wat had ik me op de hals gehaald! Sommigen schreven: „Hij denkt wel dat hij heel wat is!” Je moet ze alles uitleggen!

Wat ik met dat „met genegenheid” bedoelde, is dat onze verhouding tot de schrijvers van wie we houden niet alleen intellectueel is. Ze is emotioneel. Proust hoort bij mijn leven. Hele passages komen me weer voor de geest zonder dat ik ze zoek. Ze hebben zich in mij gegrift. Dat betekent niet dat ik het eens ben met alles wat hij geschreven heeft. Er zijn dingen die me storen, met name bepaalde uitspraken over Joden. Als we elkaar daarboven ontmoeten, hebben we het een en ander uit te praten! Maar dat staat de genegenheid niet in de weg. Ik beweer niet dat ik een specialist ben van Proust, noch van Dumas, noch van Simenon. Ik heb gewoon een deel van wat ik ben aan hen te danken.

Jérôme Bastianelli — Aangezien u uw meningsverschillen met Proust aanroert, wil ik u vragen naar de politieke en sociale dimensie van zijn werk. U maakt geen geheim van uw linkse overtuigingen. Hetzelfde geldt voor Annie Ernaux, die na het ontvangen van de Nobelprijs haar bewondering voor Proust uitsprak, maar hem tegelijk een zeker gebrek aan sociaal bewustzijn verweet. Ze citeerde met name een passage waarin Proust de blik van Françoise, de dienstbode van Tante Léonie, vergelijkt met de zachtheid van die van een hond. Deelt u die kritiek?

Pierre Lemaitre — Die uitspraak heeft me zeer verbaasd. Temeer omdat ik Annie Ernaux zeer bewonder. Om Le Silence et la Colère te schrijven, waarin het onder meer gaat over abortus in de jaren vijftig, ben ik verscheidene keren teruggegaan naar De gebeurtenis, dat voor mij een grondleggend boek over dit onderwerp is. En we delen nog een andere, meer verborgen schuld: die aan Pierre Bourdieu. Dankzij Bourdieu ben ik schrijver geworden.

Maar over Proust ben ik het helemaal niet met haar eens. Ik zou er trouwens graag met haar over praten. Haar kritiek zou terecht zijn als Proust systematisch gemeen was tegenover de volksklasse en welwillend tegenover de aristocratie of de burgerij. Maar het is precies andersom: bij Proust krijgt iedereen ervan langs! Ik heb niet de indruk dat hij een sociale groep bevoordeelt. Integendeel, hij richt aan elke groep kritiek die me sociologisch zeer treffend lijkt.

Ik zou niet zeggen dat Proust een socioloog is, maar de sociologische dimensie van zijn werk lijkt me onbetwistbaar. Wat me vooral interesseert, is niet alleen de manier waarop hij de verschillende sociale klassen beschrijft, maar hoe hij hun wisselwerking observeert. Neem bijvoorbeeld Swann en zijn voorliefde voor vrouwen die je vulgair zou kunnen noemen, de kleine wasvrouwen… Het zijn die bewegingen tussen milieus, die aantrekkingskrachten, die tegenstrijdigheden die me fascineren. Wat die kwestie van de hondenblik van Françoise betreft, zie ik niet waarom je daar per se minachting in zou moeten lezen. Ik heb een klein teefje. Toen ik haar kreeg, zei ik tegen haar dat ze koeienogen had. Omdat koeien een heel bijzondere blik hebben, en voor mij was het een compliment! Ik weet niet hoe het teefje het heeft opgevat, maar in mijn hoofd was het zeer lovend bedoeld! Misschien heeft Annie Ernaux de passage verkeerd begrepen. Dat hoop ik.

Jérôme Bastianelli — Laten we het nu over film hebben. Verscheidene van uw romans zijn verfilmd, en u hebt zelf aan sommige verfilmingen meegewerkt. Proust van zijn kant heeft verscheidene films geïnspireerd, met name die van Volker Schlöndorff, Raoul Ruiz, Nina Companeez en Chantal Akerman. Denkt u dat La Recherche echt verfilmd kan worden?

Pierre Lemaitre — Ik ben op dit punt altijd zeer terughoudend geweest. Het sluit aan bij mijn enigszins aanvechtbare onderscheid tussen schrijver en romancier. Een romancier verfilmen is niet al te moeilijk. Een schrijver verfilmen is veel ingewikkelder. Er is iets bij Proust waarvan ik niet zie hoe je het in de grammatica van de film zou kunnen vertalen.

Neem Un amour de Swann. Je kunt er het verhaal van een jaloezie van maken. Maar wat dit verhaal buitengewoon maakt, is de manier waarop Proust het vertelt. Ik herinner me het moment waarop Swann zijn jaloezie als een ziekte ontdekt, maar tegelijk het gevoel heeft dat zijn leven interessanter is geworden. Dat is een geweldige gedachte! Hoe wilt u dat in een film laten zien? Tenzij je het personage die gedachte laat uitspreken, maar dan is het geen gedachte meer.

Ik geloof dat je Proust kunt oproepen, maar niet echt verfilmen. De diepte van zijn schrijven glipt je door de vingers zodra je die probeert terug te brengen tot een opeenvolging van scènes. Alain Delon als Charlus heeft me niet erg overtuigd. Jeremy Irons als Swann daarentegen sprak me veel meer aan. Er zijn dus incidentele successen. Maar in wezen lijken de verhaalmiddelen van de film me veel beter te passen bij Simenon dan bij Proust.

Jérôme Bastianelli — En uw eigen ervaringen met verfilmingen? Hoe is het gegaan, met name met Albert Dupontel voor Au revoir là-haut?

Pierre Lemaitre — In het begin was het een beetje chaotisch. Ik wilde me vastklampen, een zekere controle houden. En toen begreep ik al snel dat Albert Dupontel me niet nodig had!

Ik heb er toch op gestaan mijn naam op de aftiteling te krijgen, waardoor ik een César in de wacht kon slepen. Ik ben dus de enige Goncourt-winnaar die ook een César heeft! Voor iemand die gezakt is voor zijn eindexamen van de middelbare school is dat weliswaar een wat late revanche, maar toch een revanche!

Albert moest van een roman van vijfhonderddertig bladzijden een film van twee uur maken. Er moest dus enorm veel geschrapt worden. Hij moest zijn ideeën uitproberen, en ik diende als zijn boksbal. Maar in ruil voor een César wil ik zo vaak als men wil als boksbal dienen!

Ik vind dat hij een prachtige film heeft gemaakt. Toen ik hem voor het eerst zag, was ik zo ontroerd dat ik tegen hem zei: „Ik weet zeker dat je een filmklassieker hebt gemaakt.” En dat denk ik nog steeds.

Daarna heb ik zelf Couleurs de l’incendie bewerkt, dat Clovis Cornillac heeft geregisseerd. Ik wilde een avontuur in de stijl van Kuifje maken, met auto’s, treinen, reizen naar Berlijn, een heldin die de kantoren van de Wehrmacht binnendringt en van wie je je afvraagt of ze er levend uitkomt. Ik vind dat Clovis die bedoeling heel goed heeft begrepen.

Voor Trois jours et une vie wilde ik een film in de stijl van Chabrol, en dat is precies wat Nicolas Boukhrief heeft gemaakt.

En dan waren er wat minder gelukkige ervaringen. Ik had een serie geschreven naar Cadres noirs, een roman over werkloosheid onder oudere werknemers. Ik heb de indruk dat het scenario niet slecht was, maar de regie was dat onmiskenbaar wel. Die ervaring heeft me geleerd dat je, zodra je een roman aan film of televisie toevertrouwt, moet aanvaarden dat hij je gedeeltelijk ontglipt. Vanaf dat moment heb ik besloten los te laten. Er is een idee in de taoïstische filosofie dat ik heel mooi vind: om vast te houden, moet je loslaten. Als je per se alles wilt controleren, word je uiteindelijk vermorzeld.

Jérôme Bastianelli — We spraken over Au revoir là-haut. Misschien is dit het goede moment om ons te laten zien wat u op basis van Proust hebt gemaakt.

Pierre Lemaitre — Ik leg het even uit. In Au revoir là-haut is er een bankier, Marcel Péricourt, die een heel avontuur beleeft met zijn schoonzoon, die zijn dochter uit berekening heeft getrouwd. Ik moest het maatschappelijke belang van het personage laten zien. Hij is een man van zestig, een man van aanzien, een grote bankier uit de jaren dertig.

Ik besluit dus een scène te schrijven waarin hij zijn schoonzoon tegenkomt in de Jockey Club, een club waar die laatste nooit binnen was gekomen zonder de zegen van zijn schoonvader.

En dan herinner ik me een scène bij Proust, in de salon van Madame de Villeparisis geloof ik, waarin de hertog de Guermantes zijn entree maakt. Ik heb de passage weer opgezocht. Ik ga haar u voorlezen en daarna laat ik u zien wat ik ermee heb gedaan.

Pierre Lemaitre leest vervolgens deze passage uit Le Côté de Guermantes voor:

Terwijl hij over het grote aantal mensen rond de theetafel de vriendelijke, schalkse en door de stralen van de ondergaande zon wat verblinde blikken liet gaan van zijn kleine ronde pupillen, die precies zo in het oog zaten als de „roosjes” die de uitstekende schutter die hij was zo volmaakt wist te viseren en te raken, kwam de hertog met een verwonderde en voorzichtige traagheid naderbij, alsof hij, geïntimideerd door zo’n schitterend gezelschap, bang was op de japonnen te trappen en de gesprekken te storen. Een voortdurende glimlach van een goede, licht aangeschoten koning van Yvetot en een halfgeopende hand die als de vin van een haai naast zijn borst zweefde en die hij zonder onderscheid liet drukken door zijn oude vrienden en door de onbekenden die aan hem werden voorgesteld, stelden hem in staat om, zonder ook maar één gebaar te hoeven maken of zijn goedmoedige, gemakzuchtige en koninklijke ronde te onderbreken, aan ieders gretigheid te voldoen door alleen te mompelen: „Goedenavond, beste man”, „goedenavond, mijn waarde vriend”, „aangenaam, meneer Bloch”, „goedenavond, Argencourt”, en vlak bij mij, die het meest begunstigd werd toen hij mijn naam had gehoord: „Goedenavond, mijn kleine buurman, hoe gaat het met uw vader? Wat een beste man!” Alleen voor Madame de Villeparisis maakte hij grote betuigingen; zij groette hem met een knikje en haalde daarbij een hand uit haar schortje.

Ik vond die scène heel mooi. Ik zag de hertog precies voor me, hoe hij tussen de gasten door liep en zijn hand ter kus aanbood…

En toen leek het me dat er een tweede, soortgelijke scène in La Recherche was, misschien in Sodome et Gomorrhe, waarin degene die zo tussen de gasten door loopt niet meer de hertog is, maar Charlus. Hij doet ongeveer hetzelfde: je hebt de indruk dat hij zijn ring ter kus aanbiedt.

Dus zei ik tegen mezelf dat het mooi zou zijn om die twee een beetje samen te brengen: de tekst van Proust en het gedrag van Charlus. Dit is wat ik heb geschreven. Het is wat het is!

Omslag van Au revoir là-haut van Pierre Lemaitre (Albin Michel, 2013)

Pierre Lemaitre leest vervolgens een passage uit Au revoir là-haut voor:

Meneer Péricourt was de zaal van de Jockey binnengekomen met een trage, goedmoedige tred. Hij deed alsof hij niets van de manoeuvres van zijn schoonzoon had gemerkt en boekte deze gelegenheid onder de nog te innen schulden. Hij liep tussen de tafels door, stak hier en daar de slappe hand van een welwillende vorst uit en liet de namen van de aanwezigen vallen met de adeldom van een doge: „Goedendag, beste vriend, Balanger”, „Ah, Frappier, u bent er”, „Goedenavond, Godard”, terwijl hij grapjes naar zijn eigen maat waagde: „Maar dat is Palamède de Chavigne, als ik me niet vergis.” En toen hij ter hoogte van Henri kwam, volstond hij ermee veelbetekenend zijn oogleden neer te slaan en zijn tocht door de salon voort te zetten tot aan de schouw, waarnaar hij met overdreven tevredenheid beide handen wijd gespreid uitstrekte.

Ziezo, dat is een klein voorbeeld van waar ik me mee heb vermaakt. Het is een eerbetoon, en ook een knipoog. Ik stel me voor dat lezers van Proust, als ze op deze passage stuiten, tegen zichzelf zeggen: „Kijk eens aan, dat is toch niet helemaal toeval! Dat heeft hij vast een beetje expres gedaan!” Nou ja, ik heb het expres gedaan!

Jérôme Bastianelli — Hartelijk dank, dat was zeer overtuigend. Mijn laatste vraag heb ik eveneens een paar weken geleden aan Laurent Mauvignier gesteld. Men weet dat Proust, toen hij hoorde dat hij de Prix Goncourt had gekregen, eenvoudig zou hebben geantwoord: „O, is dat alles?”, voordat hij verklaarde dat hij niemand wilde zien. En u, hoe is het bij u gegaan? Had u het verwacht?

Pierre Lemaitre — De Prix Goncourt van 2013 is natuurlijk niet meer die van 1919. Bovendien had Proust Les Croix de bois van Roland Dorgelès tegenover zich. Ik had enkele alleszins achtenswaardige collega’s tegenover me. Ik denk niet dat je ervan kunt uitgaan dat de Prix Goncourt per se het beste boek van het jaar bekroont. In 2013 is, denk ik, een van de goede boeken van het jaar bekroond. Maar er waren er andere.

De Goncourt hangt af van literaire factoren, natuurlijk, maar niet alleen daarvan. En vooral overstijgt hij de persoon die hem ontvangt. In het jaar na de prijs word je overal mee naartoe genomen. Het is een beetje zoals Miss Frankrijk, alleen laat je je knieën niet zien!

Ik herinner me bijvoorbeeld een diner op een ambassade, waarbij de ambassadeur me de hele maaltijd „onze Goncourt” noemde. „Onze Goncourt denkt dit”, „onze Goncourt gaat ons dat vertellen”… Op een gegeven moment vroeg ik aan zijn medewerker, die naast me zat: „Denkt u dat die man mijn naam kent?” Hij antwoordde: „Nee, helemaal niet!” Maar uiteindelijk had de ambassadeur gelijk. Het was niet Pierre Lemaitre die hij ontving, het was de Goncourt van het jaar. En dat is iets heel anders.

Proust daarentegen wilde die prijs echt. Hij had ervoor gewerkt, hij had gekonkeld, hij had zelfs een paar laagheden begaan, geloof ik…

Jérôme Bastianelli — Zo ver zou ik niet gaan.

Pierre Lemaitre (zich omdraaiend naar Jean-Yves Tadié, die op de eerste rij zit) — Nee? Meneer Tadié, heeft Proust laagheden begaan of niet?

Jean-Yves Tadié — Hm, ik zal mijn voorzitter volgen…

Pierre Lemaitre — Ah, wat een voorzichtigheid! Ik in elk geval heb geen laagheden begaan. Ik was een outsider. Dat is een van de grote geluksfactoren in mijn leven: ik ben vaak onderschat. Dus ik kom aan zonder dat iemand me ziet aankomen, en soms strijk ik de hele pot op.

Ik had zeven of acht noir- en misdaadromans geschreven. Au revoir là-haut was mijn eerste echte roman buiten het misdaadgenre. Ik was geen natuurlijke kandidaat voor de Goncourt. Schrijvers uit het misdaadgenre die deze prijs hebben gekregen, zijn uiterst zeldzaam, ook al was er vóór mij Jean Vautrin geweest, met Un grand pas vers le Bon Dieu.

Simenon daarentegen had de Goncourt echt gewild. Hij had Le Testament Donadieu geschreven, een grote roman in de geest van Balzac, in de hoop hem te krijgen. Maar de Académie Goncourt wilde hem niet. In 1937 bekroonde ze zelfs Charles Plisnier, een andere Belg, voor een verhalenbundel! Dat zegt u hoezeer men de prijs niet aan een auteur van detectiveromans wilde geven. Ik maakte me dus geen enkele illusie.

Er zijn niet veel gebeurtenissen in het leven waarvan je kunt zeggen dat ze in één klap alles veranderen. Er is de liefde op het eerste gezicht, het hartinfarct en de Goncourt. Dat is het eigenlijk wel zo’n beetje! Wat hartinfarcten en liefde op het eerste gezicht betreft, had ik mijn deel al gehad. Bleef de Goncourt over! En inderdaad heeft hij mijn leven veranderd. Temeer omdat niemand me verwachtte. Voor sommige schrijvers verschijnt de Goncourt als de natuurlijke bekroning van een oeuvre. Toen Laurent Mauvignier hem kreeg, dacht ik bijna dat hij hem al had gehad! Bij Éric Vuillard, wiens werk ik enorm bewonderde, is het een beetje hetzelfde. Ik was in Arles toen hij de prijs kreeg, en ik was er dolblij om, hoewel ik hem niet kende. En ik vind het jammer, voor de erelijst van de Goncourt zelf, dat Emmanuel Carrère hem nooit heeft gekregen.

Maar in mijn geval was het heel anders. Niemand had me zien aankomen. De prijs heeft mijn bestaan dus des te diepgaander omgegooid omdat niets me ertoe voorbestemde hem te ontvangen.

Jérôme Bastianelli — Hartelijk dank, beste Pierre. We zouden u nog veel vragen willen stellen, maar we moeten iedereen ook de tijd laten om u te ontmoeten en uw boeken te laten signeren.

Pierre Lemaitre — Ik wil u bedanken voor uw aanwezigheid en uw gulheid. U hebt me niet uitgefloten, en daar ben ik heel blij om! Ik vond het heerlijk om naar dit prachtige huis te komen en mijn onbekende vrienden van de Société des Amis de Marcel Proust terug te zien. Blijf deze mooie vereniging steunen, die zulk nuttig werk doet. Dank u allen!